Các công ty chứng khoán Việt Nam không còn bị giới hạn về mức sàn phí giao dịch cổ phiếukể từ ngày 15/2. Điều này có thể sẽ kích thích một cuộc chạy đua giảm phí môi giới và câu hỏi đặt ra là liệu một mức phí 0% có khả thi tại thị trường Việt Nam. Sau đây là bài viết được đăng trên Nhật báo phố Wall (WSJ) cuối năm 2018 về một công ty chứng khoán được định giá 5,6 tỷ USD đang áp dụng mức phí 0% cho mọi giao dịch cổ phiếu.
Vào những năm 1990, các công ty môi giới chứng khoán như E*Trade Financial Corp. đại diện cho xu hướng mới trên thị trường chứng khoán Mỹ.
Ảnh minh họa.
Ngày nay thị trường ngách lại đang thuộc về Robinhood Markets Inc., một startup của Thung lũng Silicon thu hút được 6 triệu khách hàng, đang có một ứng dụng trên điện thoại di dộng, hướng đến thế hệ Millennials và các giao dịch miễn phí.
Tuy nhiên, Robinhood không dành cho mọi nhà đầu tư. Và nếu nghi ngờ vào lời hứa giao dịch chứng khoán sẽ được miễn phí hoàn toàn, trực giác đầu tư của bạn có lẽ đã mách bảo đúng.
Thành lập vào 2012 và gần đây được định giá ở mức 5,6 tỷ USD, Robinhood kiếm tiền một phần từ việc bán đi thông tin về các lệnh giao dịch của khách hàng cho các nhà giao dịch tần số cao (High-frequency traders - HFT). Đây là một vấn đề gây tranh cãi nhưng về mặt pháp lý Mỹ cho phép công ty chứng khoán được phép được thu lời từ dòng chảy lệnh (order flow).
Robinhood cho biết điều này giúp cho giao dịch không mất phí trở nên khả thi "Doanh thu chúng tôi nhận được từ khoản chi trả này giúp trang trải được các chi phí hoạt động và cho phép chúng tôi tính phí môi giới ở 0%", đồng sáng lập Vlad Teney phát biểu vào 12/10/2018 trong bài viết đăng trên blog.
Những người ủng hộ cho chiến lược này cho rằng việc định hướng lệnh tới các HFT có lợi cho cho nhà đầu tư cá nhân, giúp cho họ có được mức giá tốt hơn so với giá tại NYSE hay NASDAQ.
Tuy nhiên, điều này chỉ đúng nếu nhà môi giới chia sẻ lợi ích tới khách hàng (price improvement).
Và đây lại là điều không rõ ràng do khó có thể biết Robinhood có chia sẻ lợi ích này tới khách hàng hay không. Không giống như E*Trade, Charles Schwab Corp. hay TD Ameritrade Holding Corp., những công ty môi giới cũng nhận tiền từ dòng chảy lệnh, Robinhood không công bố dữ liệu về price improvement.
Kết quả: Khi nhà đầu tư mua bán cổ phiếu từ Robinhood, ứng dụng trên điện thoại di động thực thi lệnh giao dịch đưa ra mức giá tồi hơn nhà môi giới khác, theo những chuyên gia kỳ cựu cho biết.
Khi được phóng viên của WSJ phỏng vấn, người đại diện của Robinhood đã từ chối trả lời câu hỏi chi tiết và dẫn nguồn đến vào bài viết trên Blog của Vlad Teney và các câu hỏi thường gặp (FQA) trên website Công ty.
Vậy Robinhood có thực sự miễn phí?
Nhà đầu tư hoàn toàn được miễn phí mở tài khoản, và hoàn toàn không có phí khi tiến hành giao dịch.
Robinhood tính phí theo tháng cho dịch vụ cho vay ký quỹ -Robinhood Gold. Và nếu nhà đầu tư muốn chuyển sang nhà môi giới khác phải sẽ phải trả 75 USD.
Trong quá trình giao dịch, các chi phí được tính luôn vào giá cổ phiếu.
Với các nhà môi giới như Schwab hay Fidelity Investments, khi nhà đầu tư mua cổ phiếu, mức giá khớp thường thấp hơn giá tại các sở giao dịch. Ngược lại, khi bán cổ phiếu, giá cổ phiếu có xu hướng nhỉnh hơn giá bán tại các sở.
Chênh lệnh thường dưới 0,01 USD nhưng nếu cộng lại cho các giao dịch lớn thì với trường hợp của Schwab sẽ tiết kiệm được 10,8 USD (price improvement) cho các giao dịch từ 500-1.999 cổ phiếu trong rổ S&P 500.
Việc không có dữ liệu do đó khó xác định khách hàng của Robinhood có nhận được khoản lợi ích tiết kiệm phí này.
Tại sao Robinhood không chia sẻ lợi ích cho nhà đầu tư?
Để hiểu được điều này, cần khám phá điều gì xảy ra khi 1 nhà môi giới gửi lệnh cho HFT.
Các HFT kiếm tiền bằng tạo lập thị trường, mua bán cổ phiếu kiếm chênh giữa giá mua và giá bán. Sẽ rất rủi ro nếu thực hiện tại các sở giao dịch nơi các con cá mập lớn như quỹ đầu cơ, ngân hàng có thể mua bán dồn dập và đột biến cổ phiếu làm thay đổi giá và khiến các HFT phải hứng chịu thua lỗ. Các nhà tạo lập thị trường buộc phải thận trọng đưa ra giá với khoảng chênh lớn. Ví dụ, họ có thể chào mua Apple Inc giá 200 USD và chào bán 200,5 USD, khoảng chênh là 0,05 USD.
Tuy nhiên, khi giao dịch với nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ, lệnh đặt có xu hướng nhỏ hơn và có thể thu hẹp chênh lệch lại. Ví dụ, các HFT có thể chào mua 200,02 USD và chào bán 200,03 USD, chênh lệch là 0,01 USD.
Đây là điều có lợi cho nhà đầu tư nhỏ, tiết kiệm 0,02 USD trên mỗi cổ phiếu - mua vào 200,3 USD và bán ra 200,5 USD. Trong khi đó, nhà tạo lập vẫn kiếm được 0,01 USD.
Điều gì xảy ra nếu nhà môi giới đòi hỏi khoản chi nhiều hơn từ nhà tạo lập? Điều này sẽ làm giảm lợi nhuận của nhà tạo lập, buộc họ phải niêm yết giá với khoảng chênh rộng hơn. Và price improvement cũng ít đi trong mỗi giao dịch.
Nếu khách hàng mua 100 cổ phiếu Apple với giá 200 USD/cổ phiếu, tổng giá trị là 20.000 USD, Robinhood có thể kiếm được 5,2 USD từ việc bán lệnh giao dịch cho Citadel Securities LLC, dựa trên báo nộp cho Uỷ ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC).
Trong khi đó, Schwab có thể được trả 0,09 USD từ Citadel cho cùng lệnh giao dịch. Với TD Ameritrade, con số bình quân là 0,16 USD dựa trên báo cáo nộp SEC.
Sự khác biệt lên tới 60 lần giữa Robinhood và Schwab. Tất nhiên, khoảng cách không phải luôn lớn do cách tính khác nhau về quy mô khoản chi trả nhưng Robinhood vẫn kiếm tiền nhiều hơn cho những giao dịch tương tự.
Theo lãnh đạo của một HFT, sự chia sẻ lợi ích (price improvement) của Robinhood kém hơn nhiều so với các công ty chứng khoán khác.
Trong phần FQA tại website, Công ty cho biết chất lượng và tốc độ vượt trội các nhà môi giới khác. Tuy nhiên lại không đưa ra các thống kê về price improvement.
Vậy Robinhood phù hợp với nhà đầu tư nào?
Câu trả lời là "Còn tùy". Đối tượng khách hàng tối ưu của Robinhood là nhà đầu tư nhỏ thực hiện giao dịch với số lượng cổ phiếu ít trong 1 thời điểm.
Với các giao dịch nhỏ, lợi ích của tiết kiệm từ việc miễn phí lớn hơn mọi khoản lợi của price improvment, ông Chris Naggy, quản lý của KOR Group, một công ty nghiên cứu về chất lượng giao dịch cho biết.
Tuy nhiên, theo ông Naggy, nếu thực hiện hàng trăm cổ phiếu hoặc hàng nghìn, tốt nhất nhà đầu tư nên tìm kiếm các nhà môi giới khác. Nhà đầu tư có thể phải trả 4,95 USD phí môi giới tại các công ty chứng khoán đối thủ nhưng lại tiết kiệm hơn bởi cổ phiếu sẽ có mức giá tốt hơn so với Robinhood.
"Rốt cuộc, vẫn sẽ chẳng có bữa ăn trưa miễn phí nào", ông Naggy kết luận.
