Bất động sản không thể làm chỗ dựa cho nền kinh tế!

Mới đây danh sách 20 người có tài sản lớn nhất trên sàn chứng khoán vừa được công bố. Trong đó có tới 8 đại gia trong ngành BĐS - một con số áp đảo đối với các ngành còn lại. Chưa kể, nhiều tỉ phú của Việt Nam vừa được thống kê cũng chủ yếu là các đại gia địa ốc. Dưới đây là trao đổi của báo điện tử Một thế giới với chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan về vấn đề này:

- Theo bà, vì sao số lượng tỉ phú BĐS ở Việt Nam lại chiếm vị trí áp đảo như vậy?

Hiện tại Nhà nước vẫn đang kiểm soát hai thị trường rất quan trọng là đất đai và tín dụng. Trong khi đó, tài nguyên quan trọng nhất để làm BĐS chính là đất đai. Vì thế, doanh nghiệp nào càng có quan hệ mật thiết với chính quyền thì càng dễ tiếp cận được những nguồn lực này, các doanh nghiệp còn lại muốn tiếp cận thì cực kỳ khó khăn.

Cụ thể, nếu không có quan hệ tốt với Nhà nước thì doanh nghiệp không thể biết các thông tin quy hoạch, khó có thể có được những mảnh đất đủ rộng, hoặc đủ tiềm lực để giải tỏa, đền bù cho hàng nghìn người dân. Những mối quan hệ kiểu này được dư luận xã hội gọi là các nhóm thân hữu, nhóm lợi ích. Đây cũng là một trong những nội dung có trong Báo cáo Việt Nam 2035.

Kinh doanh BĐS là một ngành đòi hỏi số vốn rất lớn. Số vốn này chủ yếu từ ngân hàng. Nhưng chỉ một số đối tượng có thể tiếp cận dễ dàng với các ngân hàng của Việt Nam, còn lại đa phần các doanh nghiệp làm ăn ở các lĩnh vực khác thì việc tiếp cận tín dụng rất khó khăn. Khi Việt Nam bỗng bùng phát lên vì BĐS sau khi tham gia WTO thì cũng thời điểm đó, thị trường tín dụng ở Việt Nam bùng nổ theo.

BĐS và tín dụng luôn có sự gắn bó rất chặt chẽ, có quan hệ tương hỗ, nuôi dưỡng nhau để thúc đẩy sự bùng nổ. Phần lớn nguồn vốn trên thị trường tín dụng được đổ vào thị trường nhà đất, đồng thời đây là kênh quan trọng nhất để tín dụng cho vay. BĐS cũng là một ngành mang lại lợi ích cực kỳ lớn trong thời gian ngắn nên các nhà băng đều rất sẵn sàng cho vay. Ngược lại, những người sở hữu BĐS cũng rất dễ dàng tiếp cận vốn ngân hàng. Họ nắm tay nhau để tạo nên những tỉ phú trong thời gian rất ngắn.

- Bà có suy nghĩ gì về yếu tố chênh lệch giá?

Các doanh nghiệp BĐS tại Việt Nam được hưởng chênh lệch giá rất lớn. Khi chưa hình thành thị trường BĐS thì giá đất rẻ như bèo, nhưng khi Nhà nước lấy lại giao cho doanh nghiệp triển khai dự án thì giá được thổi lên gấp hàng trăm lần trong một khoảng thời gian rất ngắn, khiến cho doanh nghiệp lớn mạnh rất nhanh. Đây cũng là câu trả lời cho câu hỏi vì sao khiếu kiện đất đai ở Việt Nam rất lớn.

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng BĐS không thể làm chỗ dựa cho nền kinh tế

Trước kia, nhà nước cũng không tích tụ ruộng đất cho người dân, chỉ đến gần đây khi cần thay đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp vấn đề này mới được nêu ra. Trong khi đó, nhà nước sẵn sàng hỗ trợ giải phóng mặt bằng cho doanh nghiệp BĐS, cho doanh nghiệp tích tụ đất đai thoải mái. Thậm chí dù chưa cần đầu tư gì, chỉ cần phân lô bán nền doanh nghiệp BĐS cũng đã thu hồi được tiền của mình rồi.

- Các ngành khác cũng đều có khả năng xuất hiện quan hệ thân hữu, nhưng vì sao lại ít tỉ phú hơn, thưa bà?

So với các nước khác, kể từ khi tiến hành cải cách, Việt Nam vẫn đang đi những bước tương đối chậm và lạc hậu. Kinh tế nhà nước hiện vẫn được coi là chủ đạo, dẫn dắt công cuộc phát triển trong khi khu vực tư nhân vẫn còn nhiều dè dặt. Trước kia, nếu muốn làm bất cứ thứ gì doanh nghiệp cũng phải xin phép, lĩnh vực và phạm vi kinh doanh đều rất hạn hẹp. Đến năm 1999 khi có Luật Doanh nghiệp mới, mang tinh thần cởi mở hơn, thì doanh nghiệp mới được trả quyền tự do kinh doanh. Các doanh nghiệp được hoạt động ở nhiều lĩnh vực hơn, địa bàn cũng rộng hơn trước. Từ đây các doanh nghiệp tư nhân mới có được sự phát triển.

Bên cạnh đó, tại Việt Nam môi trường cạnh tranh đến giờ vẫn chưa được bình đẳng, ưu tiên số 1 vẫn là doanh nghiệp nhà nước (DNNN) rồi mới đến các nhà đầu tư FDI. Đương nhiên, bản thân người đứng đầu các DNNN sẽ không thể là tỉ phú được, bởi thực chất họ chỉ là người làm thuê cho Nhà nước mà thôi.