Đặc sản huyền thoại xứ Mường: Nếp gà gáy Mỹ Lung

Nếp Gà Gáy không được gặt bằng liềm hay máy mà phải thu hoạch từng bông bằng tay cùng dụng cụ có tên là “túm”. Lúa được bó thành từng “cúm”, gánh về phơi. Khi những cúm lúa đã săn, người Mường không đem đi suốt mà cho vào bao hoặc treo lên gác bếp. Hạt thóc khi xát ra nhìn nửa trắng, nửa trong, tỏa hương thơm dễ chịu.

Lúa nếp Gà gáy khi trồng thân cây cao ngang đầu người, mùi hương thơm nên rất dễ bị sâu bệnh. Đặc biệt là nếu thời tiết xấu, mưa bão vào dịp lúa chín, cây đổ thì coi như mất mùa. Bởi vậy, năm 2005, nếp gà gáy đứng trước nguy cơ mất giống vì chỉ có duy nhất xã Mỹ Lung còn trồng với diện tích ít ỏi, khoảng 4 - 5 ha.

Từ năm 2006 đến 2011, dự án phục tráng gạo nếp gà gáy được thực hiện, diện tích và năng suất lúa tăng lên. Tuy nhiên, sau khi dự án kết thúc diện tích trồng lúa nếp gà gáy dần bị thay thế bằng giống lúa khác. Nguyên nhân là do bà con nơi đây còn chưa quen với sản xuất hàng hóa, giá thành gạo nếp gà gáy cao gấp 2 đến 3 lần gạo thường trong khi đầu ra không ổn định, chưa có nơi tập trung bao tiêu sản phẩm để phân phối ra thị trường.

Trong những năm gần đây, các cơ quan quản lý tại huyện Yên Lập (Phú Thọ) đã tạo điều kiện thuận lợi để xã Mỹ Lung thành lập được Hợp tác xã (HTX) sản xuất nếp Gà gáy. Ban chỉ đạo sản xuất xã Mỹ Lung đã chỉ đạo Tổ khuyến nông, HTX Gà Gáy đẩy mạnh quảng bá thương hiệu, tìm kiếm thị trường tiêu thụ sản phẩm...; tổ chức cho bà con nhân dân tại địa phương tham gia tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật, tham quan, học hỏi các mô hình sản xuất, trong và ngoài tỉnh. Năm 2007, nếp Gà gáy đã đạt giải thưởng COVA.

Tới tháng 10.2010, được Cục sở hữu Trí tuệ công nhận nhãn hiệu tại Quyết định số 22828/QĐ- SHTT. Năm 2015, diện tích gieo cấy nếp Gà gáy của xã đạt 40,5 ha, tăng 135% so với năm 2014. Nếp Gà gáy có năng suất trung bình đạt từ 100 - 130 kg/sào, tương đương 28 đến 36 tấn/ha; thu nhập đạt 70 triệu đến 90 triệu/ha cao gấp 3,7 - 4,0 lần so với trồng các giống nếp khác.

Hiện nay, nếp Gà gáy Mỹ Lung đã được giới thiệu và vươn tới thị trường khắp mọi miền đất nước, góp phần cho những bữa cơm thêm thơm ngon và mang đậm bản sắc Văn hóa ẩm thực của miền quê Đất Tổ. Cũng nhờ phát triển sản xuất nếp Gà gáy mà nhiều hộ dân xã Mỹ Lung đã vươn lên thoát nghèo, có cuộc sống khá giả hơn.