Kinh tế Mỹ bùng nổ nhưng đang khiến cả thế giới đứng ngồi không yên

Lo sợ bị ảnh hưởng tiêu cực từ một nền kinh tế Mỹ bùng nổ khác thường, các NHTW trên toàn thế giới đang chăm chú theo dõi Cục dự trữ liên bang Mỹ (Fed) sẽ phản ứng như thế nào với việc lạm phát tăng. Sau khi Fed đưa ra dự đoán sẽ có 2 lần tăng lãi suất từ nay đến cuối năm 2023 (sớm hơn so với dự báo hồi tháng 3) vì kinh tế Mỹ đang nóng lên, thị trường chứng khoán toàn cầu đã giảm điểm khá mạnh.

Fed đe dọa đà hồi phục của kinh tế toàn cầu

Nếu Fed kích hoạt lên làn sóng tăng lãi suất trên toàn thế giới, đà phục hồi của kinh tế toàn cầu sẽ bị đe dọa, đặc biệt là ở trong bối cảnh nợ trên thị trường mới nổi đang tăng lên như hiện nay.

Lâu nay quy mô của nền kinh tế Mỹ (chiếm gần 25% GDP toàn cầu) và tầm quan trọng của thị trường tài chính Mỹ khiến các quyết định của Fed ảnh hưởng rất lớn đến các nhà hoạch định chính sách trên toàn cầu. Tuy nhiên tình hình hiện nay đặc biệt ở chỗ kinh tế Mỹ tăng trưởng vượt trội trong khi kinh tế thế giới vẫn đang chật vật hồi phục sau các cú sốc trong năm ngoái.

Gần đây các NHTW Nga, Brazil và Thổ Nhĩ Kỳ đã tăng lãi suất, một phần là để kiềm chế làn sóng lạm phát xuất phát từ cơn sốt trên thị trường hàng hóa. Trong khi các nhà máy trên khắp thế giới căng mình đáp ứng lực cầu đột biến của Mỹ, giá nhiều loại hàng hóa từ thiếc đến đồng đều tăng rất mạnh.

"Với tất cả những tác động từ đại dịch, điều cuối cùng mà các nước này cần đến là thắt chặt chính sách tiền tệ", Tamara Basic Vasiljev, chuyên gia kinh tế đang công tác tại Oxford Economics nhận định.

Kinh tế Mỹ bùng nổ sẽ hỗ trợ các nền kinh tế khác bằng cách làm tăng nhu cầu nhập khẩu của Mỹ và tăng giá trị dòng kiều hối. Tuy nhiên, mặt trái là chi phí đi vay, lạm phát tăng cao và đồng USD mạnh lên, siết chặt điều kiện trên thị trường tài chính và đe dọa đà phục hồi kinh tế.

Các tác động là không đồng đều. USD tăng gây tổn hại cho các nền kinh tế mới nổi đang đi vay mượn bằng đồng USD trong khi lại có lợi cho các nhà xuất khẩu ở châu Âu và Đông Á, nơi có những sản phẩm đang ngày càng cạnh tranh mạnh mẽ với hàng hóa xuất khẩu từ Mỹ.

Còn ở các nền kinh tế phát triển, hầu hết các lãnh đạo NHTW tin rằng lạm phát chỉ tạm thời tăng lên trừ khi người tiêu dùng kỳ vọng đây là xu hướng dài hạn và yêu cầu tăng lương. Dẫu vậy một số chuyên gia kinh tế dự báo họ sẽ bị bất ngờ vì không chuẩn bị cho kịch bản lạm phát.

"Nhiều khả năng cú sốc giá cả tưởng chừng như chỉ là ngắn hạn này sẽ còn dai dẳng", Luigi Speranza, chuyên gia kinh tế trưởng tại BNP Paribas nói. Ông lưu ý rằng lạm phát ở Đức sẽ lên đến khoảng 4% khi bước vào đợt đàm phán lương tiếp theo vào cuối năm nay.

Các NHTW ở châu Âu và Nhật Bản cần phải lựa theo Fed hoặc sẽ đối mặt với tình trạng đồng nội tệ tăng vọt và đà phục hồi kinh tế bị xói mòn. Tuy nhiên "điệu nhảy" nhịp nhàng và tinh tế giữa Fed và các NHTW có thể loạn nhịp nếu như lạm phát dai dẳng hơn dự đoán và gây ra làn sóng tăng lãi suất trong hoảng loạn. Ví dụ, ECB phải đi theo Fed nhưng điều đó khá khó khăn vì thực trạng lạm phát và tăng trưởng của mỗi nơi là khác nhau.