Bị côn trùng đốt: Xử lý thế nào?

Côn trùng cắn

Các vết cắn của côn trùng luôn luôn là vấn đề khó chịu cho tất cả mọi người. Phản ứng ngoài da thường gặp nhất là tình trạng ngứa ngáy dữ dội nơi bị cắn, nổi hồng ban sưng phù, tróc vẩy. Một số trường hợp da có thể có phản ứng nổi mụn nước, bóng nước và các nốt dạng hạch lympho. Phản ứng toàn thân do các côn trùng thuộc bộ Cánh màng - Hymenoptera (ong, kiến) đốt có thể đưa đến sốc phản vệ nguy hiểm đến tính mạng.

Các triệu chứng lâm sàng

Hầu hết khi mọi người bị côn trùng cắn hoặc đốt đều gây ra một phản ứng nhẹ. Côn trùng độc đốt thường gây ra một cảm giác châm chích hoặc đau, tấy đỏ và sưng tại chỗ. Ngứa thường không phải là một mối quan tâm. Một số người nhạy cảm với nọc độc của côn trùng, cảm giác đau nhói, có thể gây ra một phản ứng dị ứng trầm trọng được gọi là sốc phản vệ, có thể dẫn đến phù nề, khó thở và ngứa phát ban (mề đay) toàn thân. Điều này có thể đe dọa tính mạng cần phải được quan tâm và điều trị kịp thời.

Côn trùng cắn không độc gây ít triệu chứng hơn, nhưng ngứa, khó chịu cường độ cao (da nổi sẩn mề đay). Tại các vết cắn có thể xuất hiện màu đỏ, có thể là nốt bỏng giộp. Chỗ da này dễ bị vỡ tạo nên vết thương hở gây nhiễm trùng và sẽ lâu lành. Một số côn trùng cắn còn có vai trò véctơ truyền bệnh như sốt rét, sốt Chikungunya, bệnh Rickettsial và sốt xuất huyết.

Xử lý vết cắn của côn trùng

Nói về côn trùng trước tiên có thể kể đến là những lọai ruồi muỗi. Chúng có mặt hầu như ở khắp mọi nơi, trong những khu rừng khi bạn đi cắm trại, kể cả những vùng biển nơi có nhiều cây cối.Nếu đến những nơi có nhiều cỏ rậm rạp thì lại phải chú ý đến các lòai như bọ chét, ve, rận, rệp. Nếu là nơi nhiều cây cao thì lại phải chú ý đến sâu, nhất là lòai sâu róm, kiến, ong…Thân cây, gỗ mục thậm chí các tảng đá có thể là nơi yêu thích của các lọai như bọ cạp, nhện, rết…Đỉa thì ở dưới nước: ao, hồ. Vắt thì ở trên cạn, thường nằm dưới lá ẩm mục. Nếu tắm ở biển thì đôi khi bạn có thể bị sứa tấn công. Tóm lại đừng bao giờ nghĩ rằng chúng chỉ là những con vật bé nhỏ mà chúng ta mất cảnh giác. Hậu quả có thể rất nguy hiểm.

Trường hợp nhẹ nhất thì nọc đọc của những lòai vật này cũng làm bạn ngứa ngáy, khó chịu, nặng hơn là cảm giác đau nhức.

Trong thân của kiến khoang có chất pederin gây cháy bỏng da giống như chất cangtaridin của sâu ban miêu và chất phosphor ở con giời. Sau những ngày mưa lũ làm ngập đồng ruộng, ao, hồ, kiến khoang cùng côn trùng theo ánh sáng đèn bay vào nhà. Những người làm việc dưới ánh đèn bị côn trùng rơi vào cổ, mặt, thân mình vô tình giơ tay đập, quệt xiết mạnh làm cho chất pederin có trong côn trùng bám vào da. Có khi côn trùng rơi vào bể tắm, bồn tắm hoặc bám vào khăn mặt, quần áo.

Nọc độc của một số lòai chân đốt như rết, nhện, bọ cạp... có thể là chứa chất độc thần kinh hoặc một men gây sưng phồng, kết tập tiểu cầu, huyết khối. Chúng có thể mất dần đi hoặc gây loét da, hoại tử. Nọc côn trùng còn có thể gây triệu chứng toàn thân như sốt, lạnh, nôn, ban đỏ ngoài da, ngứa, vàng da, co cứng cơ, đau chuột rút, cứng cả một vùng, nhiễm khuẩn…Có những trường hợp nạn nhân lâm vào tình trạng cấp cứu nếu ong, kiến đốt nhiều. Da phồng lên, rát, đau có thể đến mức sốc phản vệ. Chỉ cần nhiều con ong, kiến lửa đốt, bệnh nhân đã có thể bị phù, mệt mỏi, nôn, ù tai, đông máu nội mạch rải rác, tiêu cơ vân, hoại tử ống thận cấp…Đỉa, vắt thì gây mất máu. Ruồi, muỗi thì ngòai việc gây khó chịu cũng có thể mang bệnh truyền nhiễm…

Để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn vết thương do côn trùng cắn, chúng ta  phải xử lý càng sớm càng tốt. Nếu để quá 6 giờ sau khi bị cắn, nguy cơ nhiễm khuẩn rất cao, đặc biệt với người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch.

Việc trước tiên khi bị chúng cắn, hút máu chúng ta phải làm các bước sau:

•  Lấy chúng ra: Các côn trùng hút máu nhỏ này có hàm răng rất cứng, bám vào da thịt rất bền bỉ. Khi nắm chúng kéo ra, thường ta chỉ bứt được thân hình của chúng, hàm răng vẫn còn bấu chặt vào da thịt của bạn. Hàm răng này dĩ nhiên không còn hút máu bạn được nữa, nhưng nó có thể gây nhiễm trùng hoặc những biến chứng tai hại khác. Vì thế, ta nên kéo chúng từ từ ra khỏi vết cắn. Làm như thế để chúng có thì giờ nhả ra.  Đỉa thì sợ vôi hay xà phòng, bôi một trong 2 thứ này nó sẽ nhả ra.

Lửa có tác dụng hữu hiệu nhất trong việc bắt các côn trùng này phải nhả bạn ra. Dùng một cây nhang, một điếu thuốc cháy dở hơ vào chúng, cẩn thận kẻo bị bỏng. Sức nóng sẽ buộc chúng bỏ cuộc và rơi xuống đất.