Khi nào giá xăng dầu "bất ngờ giảm"?

Báo chí đua nhau “giật tít” theo kiểu “xăng dầu bất ngờ tăng giá”. Chẳng biết có phải chữ “bất ngờ” đi vào tiềm thức của giới truyền thông hay không, nhưng với người dân thì xin thưa “chúng tôi quen rồi”. Thế nên cũng chẳng màn click chuột để đọc thông tin, vì không đọc cũng đoán được tám, chín phần câu chuyện.

Mức tăng lần này ắt cũng sẽ như lần trước, “mỗi thứ tăng vài trăm đồng”, và tăng theo “quy luật thị trường” theo lời của lãnh đạo ngành giải thích. Y như rằng, lần này Bộ Tài Chính lý giải “do thực tiễn diễn biến giá dầu thành phẩm trên thị trường thế giới trong chu kỳ tăng giá ở xu hướng tăng, doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đang lỗ khoảng 26-638 đồng/lít, kg. Trong đó mặt hàng xăng RON 92 lỗ nhiều nhất 638 đồng/lít.”

Nhưng xin hỏi, “quy luật thị trường” ở đâu khi ngành xăng dầu vẫn loay hoay với câu chuyện độc quyền? Quy luật thị trường ở đâu khi các “ông lớn” cứ hắt hơi, sổ mũi là dân lãnh đủ?

Nhiều vị còn so sánh theo kiểu “giá xăng dầu Việt Nam vẫn thấp hơn nhiều nước trong khu vực”,
nhưng xin thưa hãy xem GDP bình quân đầu người của họ rồi hẳn so sánh; Hãy nhìn cơ chế tự do kinh doanh, Nhà nước điều phối của họ để mà cân nhắc trước sau. Hãy nhớ rằng ở các nước, giá xăng dầu chủ yếu đánh vào giới có tiền. Dân thu nhập thấp vẫn được hỗ trợ trực tiếp, chứ không phải thông qua nguồn quỹ bình ổn xăng dầu vốn chỉ biết “làm béo” các doanh nghiệp, còn dân thì phải vật lộn với đủ thứ “giá độc quyền” để nuôi một vài nhóm lợi ích.

Trong kinh doanh phải có lời có lỗ. “Ngụ ngôn cửa kính vỡ” cho thấy doanh nghiệp không biết tính thì lợi nhuận ắt về tay người khác. Nền kinh tế thị trường có ba chủ thể chính: người bán (doanh nghiệp) – người mua (nhân dân) – nhà nước (điều phối). Nếu quan hệ người bán-người mua xuất hiện các yếu tố mang tính bất lợi cao cho bên nào, có nguy cơ tạo ra các hệ lụy xã hội (người bán độc quyền bán, hoặc người mua độc quyền mua) – đó là thất bại của thị trường. Khi đó Nhà nước mới can thiệp bằng điều phối (chứ không phải điều hành như hiện nay).

Nói theo kiểu “doanh nghiệp đang lỗ” thì cho tăng giá xăng dầu, khác nào lấy tiền dân đi nuôi doanh nghiệp – đó không phải là vai trò của nhà nước.

Mới đây, một nhân viên trong sở Ngoại vụ Thành phố Hồ Chí Minh có trao đổi riêng với tôi tại một quán cà phê xung quanh chuyện bất cập ở nhiều cơ quan nhà nước. Anh bảo không phủ nhận những nỗ lực cải cách trong nhiều năm qua của Việt Nam để thay đổi diện mạo kinh tế - từ nền kinh tế tập trung sang nền kinh tế thị trường.

Tuy nhiên, anh nhận định văn hóa mệnh lệnh hay cơ chế xin-cho vẫn còn ám ảnh quá nặng trong đầu nhiều nhà lãnh đạo. “Cơ quan Nhà nước hay doanh nghiệp Nhà nước gì cũng vậy, có xin mới có cho. Những việc cấp trên chỉ định thì cấp dưới phải làm. Làm không được, thì cũng phải làm. Chứ…không ép”, vị này cười chua chát.

Khi nghe tôi hỏi “các vị lãnh đạo có biết thế là sai không?” Anh bảo “biết chứ. Thậm chí biết rõ hơn ai hết, nhưng để thay đổi thì không phải dễ”. Chuyện tái cơ cấu, cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước là một ví dụ rất điển hình của sự giằng co giữa “kinh tế nhà nước” và “kinh tế thị trường”. Thực tế các nhóm lợi ích vẫn còn, nên quá trình thanh lọc diễn ra rất chậm chạp nếu không muốn nói là ì ạch. Vậy nên chỉ còn cách phải dựa vào các cá nhân lãnh đạo “đột phá”, xé rào như chuyện “Ông Bí thư - anh Sáu Dân buôn gạo” – cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt cải cách ngành kinh doanh lúa gạo sang cơ chế thị trường thì mới mong đến nền kinh tế thị trường thực sự diễn ra được.

Mà muốn “xé rào” thì đòi hỏi Lãnh đạo các cấp phải dám… hi sinh. Hi sinh các tập đoàn quyền lực mang lợi ích nhóm; hi sinh các chuyến đi chơi đây đó khi các doanh nghiệp đặt vấn đề; hi sinh các khoảng phúc lợi “từ trên trời rơi xuống” từ các doanh nghiệp độc quyền. Quan trọng nhất là hãy quên đi câu cửa miệng “kinh tế Nhà nước”. Bởi lẽ nền kinh tế không phải của nhà nước, mà là của thị trường, tại đó ai nấy đều nhận sự công bằng.

Còn không, dân vẫn sẽ phải chờ. Nhưng chờ gì thì chờ, chứ chờ “xăng bất ngờ giảm giá”, chờ người nghèo được hỗ trợ xăng dầu một cách công bằng thì hãy còn xa lắm!

Theo Zing.vn